Khảo sát Công dân Quốc gia Pakistan 2026: Khi ưu tiên của 5.155 người dân không khớp với ngân sách liên bang

Từ ngày 23 tháng 8 đến ngày 5 tháng 9 năm 2026, tổng cộng 5.155 công dân Pakistan trên khắp cả nước đã trả lời một bảng hỏi chi tiết về những mối quan tâm lớn nhất của mình. Cuộc khảo sát, do Viện Nghiên cứu Dư luận (IPOR) phối hợp cùng Viện Phát triển Lập pháp và Minh bạch Pakistan (PILDAT) thực hiện, có biên độ sai số cộng trừ 1,55 phần trăm. Đây được mô tả là cuộc khảo sát dư luận toàn quốc đầu tiên của Pakistan được thiết kế riêng nhằm kiểm tra mối quan hệ giữa ưu tiên của người dân và việc phân bổ ngân sách liên bang. Khi các con số được công bố, điều đáng chú ý không nằm ở một mối lo đơn lẻ, mà nằm ở sự chồng lệch giữa điều người dân nói và điều nhà nước chi tiêu. Ngay từ những dòng đầu tiên của báo cáo, một bức tranh đã hiện ra. Cứ mười người Pakistan được hỏi, gần ba người coi chi phí năng lượng và nhiên liệu là mối quan tâm lớn nhất. Trong khi đó, hai phần ba số người được hỏi bày tỏ lo ngại về nợ quốc gia, và một con số gần như tuyệt đối coi tệ nạn ma túy là vấn đề nghiêm trọng. Những con số này không chỉ là thống kê. Chúng là tấm bản đồ chỉ ra đâu là nơi xã hội Pakistan đang đau nhất, và đâu là khoảng trống mà ngân sách nhà nước có thể đang bỏ qua. Để hiểu vì sao cuộc khảo sát này lại quan trọng, cần đặt nó trong bối cảnh kinh tế Pakistan của năm 2026. Quốc gia Nam Á này vẫn đang vật lộn với áp lực lạm phát kéo dài, gánh nặng nợ công chồng chất và giá năng lượng biến động mạnh theo từng tháng. Hộ gia đình Pakistan phải đối mặt với hóa đơn điện và khí đốt tăng thường xuyên, trong khi giá xăng dầu ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí đi lại, vận chuyển hàng hóa và giá cả thực phẩm. Trong một nền kinh tế mà phần lớn lao động làm việc trong khu vực phi chính thức, mỗi lần giá năng lượng nhích lên đều ăn sâu vào thu nhập vốn đã mỏng manh. Chính vì thế, việc cuộc khảo sát đặt câu hỏi về ưu tiên của người dân song song với phân bổ ngân sách là một bước đi đáng ghi nhận. Nó không chỉ hỏi người dân lo lắng về điều gì, mà còn đối chiếu những lo lắng ấy với cách nhà nước quyết định tiêu tiền. Đây là kiểu câu hỏi mà nhiều quốc gia né tránh, bởi câu trả lời thường phơi bày những lệch pha khó chịu. Điểm đáng chú ý đầu tiên là cách mà mối lo kinh tế lấn át mọi mối lo khác. Khi 29 phần trăm người được hỏi nói rằng chi phí năng lượng và nhiên liệu là mối quan tâm hàng đầu của họ, trong đó 19 phần trăm nhắc riêng đến điện và khí đốt, còn 10 phần trăm nhắc đến xăng dầu, chúng ta đang nhìn thấy một xã hội mà nỗi lo cơm áo diễn ra hằng ngày. Đây không phải là mối lo trừu tượng về tương lai xa xôi. Đó là câu hỏi liệu tối nay gia đình có bật được điều hòa hay không, liệu tháng này có đủ tiền đổ xăng đi làm hay không. Khi một phần lớn dân số dành ưu tiên hàng đầu cho chi phí sinh hoạt cơ bản, mọi lĩnh vực khác từ giáo dục đến giải trí đều phải xếp sau. Mối lo thứ hai, và có lẽ là mối lo có sức lan tỏa chính trị lớn nhất, chính là nợ quốc gia. 66 phần trăm số người được hỏi bày tỏ lo ngại về vấn đề này, trong đó 49 phần trăm nói rằng họ cực kỳ lo ngại. Điều này có nghĩa là gần hai phần ba người Pakistan nhìn thấy một đám mây đen treo trên nền tài chính công của đất nước. Nợ quốc gia ở đây không còn là khái niệm kinh tế vĩ mô dành riêng cho giới chuyên gia. Nó đã trở thành nỗi bất an tập thể, bởi người dân hiểu rằng món nợ ấy rồi sẽ được trả bằng thuế, bằng cắt giảm dịch vụ công, hoặc bằng lạm phát. Điều thú vị là dù lo ngại về nợ ở mức rất cao, mối lo này lại không xuất hiện ở vị trí đầu bảng trong danh sách ưu tiên chi tiêu. Đây chính là điểm chồng lệch đầu tiên giữa cảm giác của người dân và cách ngân sách vận hành. Người dân vừa sợ nợ, vừa muốn nhà nước chi tiêu để giải quyết những vấn đề trước mắt. Sự căng thẳng giữa hai mong muốn này là bài toán khó mà bất kỳ chính phủ nào cũng phải đối mặt. Một mối lo khác, mang tính xã hội rõ rệt, là tệ nạn ma túy. 90 phần trăm số người được hỏi bày tỏ mối lo nghiêm trọng về vấn đề này. Tỷ lệ này cao đến mức nó vượt qua mọi mối lo kinh tế để trở thành mối lo có độ đồng thuận cao nhất trong toàn bộ cuộc khảo sát. Điều đáng suy nghĩ là khi một xã hội đồng lòng đến vậy về một vấn đề, đó thường là dấu hiệu cho thấy vấn đề ấy đã chạm đến từng gia đình, từng khu phố, từng thế hệ. Nhưng khi đối chiếu với phân bổ ngân sách, câu hỏi đặt ra là liệu nhà nước có dành nguồn lực tương xứng cho phòng chống ma túy hay không. Khi mối lo xã hội lớn nhất lại không phải là ưu tiên chi tiêu lớn nhất, người dân có lý do để cảm thấy tiếng nói của mình không được phản ánh trong các quyết định tài khóa. Đây là một trong những phát hiện có sức nặng nhất của cuộc khảo sát. Một chiều kích khác của cuộc khảo sát liên quan trực tiếp đến môi trường kinh doanh. Có tới 91 phần trăm số người được hỏi nói rằng việc bắt đầu hoặc vận hành một doanh nghiệp tại Pakistan là khó khăn. Đây là một con số gần như tuyệt đối, gợi ý rằng rào cản không nằm ở một nhóm nhỏ mà nằm ở cấu trúc. Khi gần như toàn bộ người được hỏi đồng ý rằng làm kinh doanh là khó, vấn đề không còn là năng lực cá nhân nữa. Đó là vấn đề của hệ thống. Và khi được hỏi đâu là rào cản lớn nhất, câu trả lời được nhắc đến nhiều nhất là thuế. Đây là điểm đáng chú ý vì nó cho thấy người dân không chỉ phàn nàn về khó khăn chung chung. Họ chỉ ra một nguyên nhân cụ thể. Thuế, trong cách nó được thiết kế và thực thi, đang trở thành gánh nặng khiến doanh nghiệp khó tồn tại. Một hệ thống thuế khiến người ta ngại khởi nghiệp là một hệ thống thuế đang vô tình bóp nghẹt chính nguồn thu mà nó muốn tạo ra. Đan xen giữa các mối lo kinh tế là một câu chuyện về tham nhũng, và đây là phần có lẽ phức tạp nhất của cuộc khảo sát. Có 43 phần trăm số người được hỏi nói rằng các báo cáo của tổ chức phi chính phủ và các tổ chức nghiên cứu về tham nhũng là phóng đại hoặc bị chi phối bởi chương trình nghị sự của nước ngoài. Chỉ 25 phần trăm coi những báo cáo đó là dựa trên sự thật. Song song đó, chỉ 18 phần trăm số người được hỏi nói rằng bản thân họ từng bị yêu cầu đưa hối lộ, trong khi 77 phần trăm nói rằng họ chưa từng gặp trường hợp như vậy. Đây là một nghịch lý đáng để dừng lại. Người dân nghi ngờ các báo cáo về tham nhũng, đồng thời trải nghiệm cá nhân của họ về hối lộ lại thấp hơn nhiều so với hình dung thông thường. Có hai cách đọc điều này. Cách thứ nhất là tham nhũng đang giảm thật, và các báo cáo cũ không còn phản ánh thực tế. Cách thứ hai là người dân nghi ngờ nguồn tin bên ngoài đến mức họ không tin cả những con số có thể đúng. Dù theo cách nào, khoảng cách giữa nhận thức và trải nghiệm sống động này cho thấy hình ảnh của một quốc gia đang vật lộn với câu hỏi: ai là người đáng tin khi nói về tham nhũng. Câu chuyện về lòng tin còn được thể hiện rõ hơn qua một loạt các con số về thể chế. Cơ quan Điều tra Liên bang (FIA) nhận được mức độ tin tưởng hoàn toàn từ 33 phần trăm số người được hỏi. Cục Trách nhiệm Quốc gia (NAB), cơ quan chống tham nhũng, nhận 23 phần trăm. Quốc hội chỉ nhận 15 phần trăm, và Cục Thuế nhận 13 phần trăm. Xếp hạng này kể một câu chuyện riêng. Người dân Pakistan dường như tin vào các cơ quan thực thi pháp luật và điều tra hơn là tin vào cơ quan lập pháp và cơ quan thu thuế. Điều này có ý nghĩa sâu sắc. Khi niềm tin vào cơ quan thực thi cao hơn niềm tin vào cơ quan đại diện, người dân có xu hướng tìm kiếm giải pháp từ trên xuống thay vì thông qua tiến trình dân chủ. Họ tin rằng một cơ quan điều tra mạnh mẽ sẽ xử lý vấn đề nhanh hơn là một quốc hội đầy tranh cãi. Nhưng đồng thời, khi Cục Thuế chỉ được tin tưởng ở mức 13 phần trăm, câu hỏi về việc liệu người dân có sẵn lòng đóng thuế hay không trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Không ai muốn giao tiền cho một định chế mà mình không tin. Một phát hiện khác liên quan đến truyền thông và mạng xã hội. Có 56 phần trăm số người được hỏi nói rằng internet và mạng xã hội không bị hạn chế là một yếu tố góp phần vào sự suy thoái đạo đức. Hơn một nửa dân số được hỏi nhìn nhận sự tự do thông tin như một mối nguy, chứ không phải một cơ hội. Điều này phản ánh một xã hội đang loay hoay tìm điểm cân bằng giữa tiếp cận thông tin và bảo vệ giá trị truyền thống. Đan xen với phát hiện này là một chia rẽ thế hệ về quản lý internet và mạng xã hội. Những người trẻ tuổi có xu hướng nhìn nhận không gian số khác với thế hệ lớn tuổi. Khoảng cách này có thể định hình cách các chính sách truyền thông trong tương lai được chấp nhận hoặc phản đối. Khi một nửa xã hội coi công cụ thông tin là mối đe dọa, và nửa còn lại coi đó là quyền cơ bản, bất kỳ quy định nào được đưa ra cũng sẽ vấp phải tranh cãi. Đến đây, có thể thấy cuộc khảo sát vẽ nên một bức tranh mà các mối lo xã hội và kinh tế đan xen chặt chẽ. Người dân lo về hóa đơn điện, lo về nợ quốc gia, lo về ma túy, lo về sinh kế, và lo về đạo đức xã hội. Nhưng khi đặt những mối lo ấy cạnh cách ngân sách được phân bổ, một khoảng trống hiện ra. Khoảng trống ấy không nhất thiết là bằng chứng nhà nước làm sai, mà là dấu hiệu cho thấy tiếng nói của người dân chưa được đưa vào quá trình ra quyết định một cách hệ thống. Cần nhìn nhận cuộc khảo sát này một cách công bằng về mặt phương pháp. Với 5.155 người được hỏi và biên độ sai số 1,55 phần trăm, đây là một mẫu đủ lớn để đưa ra ước lượng toàn quốc. Việc IPOR và PILDAT hợp tác thực hiện giúp cuộc khảo sát có phần nào uy tín về mặt kỹ thuật. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng mẫu khảo sát, dù lớn, có thể chưa đại diện đầy đủ cho những nhóm dân cư dễ bị tổn thương như phụ nữ nông thôn hoặc các nhóm thiểu số tôn giáo. Ưu tiên của những nhóm này có thể khác biệt đáng kể so với ưu tiên chung của cả nước. Ngoài ra, khoảng thời gian khảo sát từ ngày 23 tháng 8 đến ngày 5 tháng 9 năm 2026 có thể đã ghi nhận áp lực giá năng lượng theo mùa. Điều này có nghĩa là mức độ lo ngại về chi phí năng lượng có thể cao hơn hoặc thấp hơn tùy theo thời điểm trong năm. Một cuộc khảo sát lặp lại vào mùa đông hoặc mùa xuân có thể cho kết quả khác. Đây là điều cần cân nhắc khi diễn giải bất kỳ con số đơn lẻ nào. Cũng cần lưu ý rằng cuộc khảo sát không nêu rõ liệu các liên đoàn thể thao, hay những tổ chức quản lý các lĩnh vực văn hóa giải trí, có nằm trong phạm vi đo lường lòng tin thể chế hay không. Điều này cho thấy một giới hạn nhất định trong cách thiết kế bảng hỏi, khi các lĩnh vực phi kinh tế và phi chính trị truyền thống chưa được khai thác sâu. Điểm đáng suy nghĩ nhất có lẽ là khoảng cách giữa nhận thức và trải nghiệm. 43 phần trăm người dân cho rằng các báo cáo về tham nhũng bị phóng đại, chỉ 18 phần trăm từng trực tiếp bị đòi hối lộ. Nếu đọc sự chênh lệch này một cách phòng thủ, ta sẽ kết luận rằng tham nhũng không còn là vấn đề. Nhưng nếu đọc một cách thận trọng, ta sẽ thấy rằng nỗi sợ tham nhũng đã ăn sâu đến mức người dân mặc nhiên cho rằng các báo cáo là công cụ của nước ngoài. Trong cả hai cách đọc, câu chuyện thực sự không nằm ở con số, mà nằm ở niềm tin xã hội đang bị bào mòn. Đây là lúc cần đặt câu hỏi về ý nghĩa lâu dài của cuộc khảo sát. Nếu đây thực sự là cuộc khảo sát dư luận toàn quốc đầu tiên của Pakistan được thiết kế để đối chiếu ưu tiên của người dân với phân bổ ngân sách liên bang, thì giá trị của nó không nằm ở một bản báo cáo duy nhất. Giá trị nằm ở việc thiết lập một chuẩn mực. Một khi người dân đã được hỏi, và câu trả lời đã được công bố, thì các chính phủ tiếp theo sẽ khó lòng phớt lờ tiếng nói ấy. Điều đáng chú ý là cuộc khảo sát không chỉ phơi bày vấn đề. Nó còn tạo ra một công cụ. Từ nay, mỗi lần ngân sách được công bố, người dân có thể đối chiếu xem tiền có chảy về những hướng mà đa số người dân quan tâm hay không. Đây là một loại hình giám sát mới, nhẹ nhàng nhưng có sức mạnh. Nó biến dư luận từ một cảm giác mơ hồ thành một thước đo có thể kiểm chứng. Từ góc độ so sánh quốc tế, việc Pakistan có một cuộc khảo sát như thế này đặt họ vào nhóm các quốc gia đang cố gắng làm cho quá trình ngân sách trở nên phản ánh nguyện vọng người dân hơn. Nhiều quốc gia ở Nam Á và Đông Nam Á vẫn thiếu những công cụ tương tự. Khi một quốc gia thực hiện bước đi này, nó đặt ra một tiêu chuẩn để các quốc gia láng giềng phải suy nghĩ. Vậy điều gì tiếp theo sẽ xảy ra? Nếu lịch sử là một chỉ dẫn, kết quả khảo sát sẽ được trích dẫn trong các cuộc tranh luận chính trị, bị bác bỏ bởi những người không đồng ý, và được nhắc lại bởi những người muốn cải cách. Điều quan trọng là liệu nó có dẫn đến thay đổi thực sự trong phân bổ ngân sách, hay chỉ trở thành một tài liệu tham khảo bị lãng quên. Trong ngắn hạn, có thể kỳ vọng rằng các nhóm xã hội dân sự sẽ sử dụng dữ liệu này để gây áp lực lên các quyết định tài khóa. Các nhóm vận động cho phòng chống ma túy, với 90 phần trăm ủng hộ, sẽ có lý do mạnh mẽ để đòi thêm ngân sách. Các hiệp hội doanh nghiệp, với 91 phần trăm người dân đồng ý rằng kinh doanh là khó khăn, sẽ có cơ sở để yêu cầu cải cách thuế. Đây là những tác động thực tế mà một cuộc khảo sát có thể tạo ra. Trong trung hạn, nếu cuộc khảo sát được lặp lại hàng năm, người dân có thể theo dõi liệu khoảng cách giữa ưu tiên và chi tiêu có thu hẹp hay không. Đây sẽ là một phép đo về chất lượng quản trị. Một chính phủ thành công sẽ là chính phủ thu hẹp được khoảng cách đó. Một chính phủ thất bại sẽ chứng kiến khoảng cách ấy mở rộng qua từng năm. Trong dài hạn, giá trị lớn nhất của cuộc khảo sát có thể nằm ở việc nó thay đổi cách người dân nghĩ về tiếng nói của mình. Một khi người dân biết rằng ý kiến của họ được đo lường, được công bố và được so sánh với các quyết định thực tế, họ có thể trở nên đòi hỏi hơn. Và một xã hội đòi hỏi nhiều hơn là một xã hội đang trưởng thành. Tuy nhiên, cũng cần đặt ra một câu hỏi phản biện. Điều gì sẽ xảy ra nếu một cuộc khảo sát như vậy chỉ lặp lại những gì ai cũng biết? Người dân lo về giá cả, lo về nợ, lo về ma túy. Những điều ấy đã rõ ràng từ lâu. Liệu việc đóng gói chúng thành các con số có thực sự tạo ra thay đổi, hay chỉ là một cách trình bày hiện đại cho những sự thật cũ? Đây là câu hỏi mà chính những người thực hiện khảo sát cần tự trả lời. Câu trả lời có lẽ nằm ở sự chính xác. Điều mới mẻ không phải là việc người dân lo về kinh tế. Điều mới mẻ là việc 49 phần trăm nói rằng họ cực kỳ lo ngại về nợ, hay 91 phần trăm nói rằng kinh doanh là khó khăn. Những con số cụ thể biến cảm giác thành bằng chứng. Và bằng chứng thì khó bị phớt lờ hơn cảm giác. Một chính trị gia có thể gạt đi một lời phàn nàn, nhưng khó gạt đi một tỷ lệ phần trăm được đo lường với biên độ sai số rõ ràng. Một điểm nữa cần lưu tâm là chính trị của việc đo lường. Việc chọn khảo sát ưu tiên song song với phân bổ ngân sách là một lựa chọn có ý thức. Nó giả định rằng ngân sách nên phản ánh ý chí của đa số. Đây là một giả định dân chủ, nhưng không phải ai cũng chia sẻ nó. Một số nhà hoạch định chính sách có thể cho rằng ngân sách nên phản ánh nhu cầu kỹ thuật chứ không phải sở thích của công chúng. Do đó, cuộc khảo sát này không chỉ đo lường dư luận. Nó còn đặt ra một lập trường về cách quản trị nên vận hành. Đối với các nhà quan sát quốc tế, kết quả này cung cấp một cánh cửa nhìn vào xã hội Pakistan vượt ra ngoài những tiêu đề về khủng hoảng chính trị hay kinh tế. Nó cho thấy một quốc gia mà người dân có quan điểm rõ ràng về điều họ cần, và biết đặt những nhu cầu ấy trong một thứ tự ưu tiên. Điều này nói lên một mức độ nhận thức chính trị không hề nhỏ. Cũng cần ghi nhận rằng các mối lo không loại trừ lẫn nhau. Một người có thể vừa lo về hóa đơn điện, vừa lo về ma túy trong khu phố, vừa nghi ngờ về các báo cáo tham nhũng. Não bộ con người không phân loại vấn đề thành các hạng mục riêng biệt. Khi một cuộc khảo sát buộc người trả lời phải xếp hạng, nó đơn giản hóa một thực tế phức tạp. Đây là giới hạn cố hữu của bất kỳ cuộc thăm dò nào, và cần được thừa nhận. Điều đó không làm giảm giá trị của cuộc khảo sát. Nó chỉ nhắc chúng ta rằng đằng sau mỗi con số là một con người với một cuộc đời đầy những mối bận tâm chồng chéo. Khi 19 phần trăm người được hỏi nói rằng điện và khí đốt là mối lo lớn nhất, thì đằng sau con số ấy là hàng triệu hộ gia đình đang cân nhắc xem tháng này có nên bật máy sưởi hay không. Khi 90 phần trăm nói rằng ma túy là mối lo nghiêm trọng, thì đằng sau là nỗi sợ của các bậc cha mẹ về tương lai con cái mình. Nhìn tổng thể, cuộc Khảo sát Công dân Quốc gia Pakistan 2026 để lại một ấn tượng hai mặt. Một mặt, nó cho thấy một xã hội với những vấn đề nghiêm trọng và dai dẳng: chi phí sinh hoạt, nợ công, ma túy, môi trường kinh doanh khắc nghiệt, và lòng tin thể chế mong manh. Mặt khác, nó cho thấy một xã hội có khả năng tự nhìn nhận, đặt câu hỏi, và đo lường khoảng cách giữa mong muốn và thực tế. Khả năng tự nhìn nhận ấy chính là điều kiện đầu tiên cho bất kỳ sự cải thiện nào. Về mặt ngắn hạn, các nhà hoạch định chính sách sẽ phải đối mặt với bài toán khó: làm sao dung hòa mong muốn chi tiêu cho các vấn đề xã hội với áp lực giảm nợ và kiểm soát lạm phát. Về mặt dài hạn, câu hỏi lớn hơn là liệu tiếng nói của 5.155 người được hỏi có trở thành một phần thường xuyên trong quá trình ra quyết định hay không. Nếu có, cuộc khảo sát này có thể được ghi nhớ như một điểm khởi đầu. Nếu không, nó sẽ chỉ là một tài liệu thú vị nằm im trên kệ. Nhưng dù kết quả ra sao, một điều đã được thiết lập. Người dân Pakistan giờ đây có một thước đo cho khoảng cách giữa điều họ mong muốn và điều nhà nước làm. Thước đo ấy không phải là một bản án. Nó là một tấm gương. Và đôi khi, việc một quốc gia soi mình vào gương và thừa nhận những gì nó nhìn thấy đã là một bước tiến quan trọng. Câu hỏi còn lại không phải là người dân nghĩ gì, mà là liệu hệ thống có lắng nghe hay không.